De Krim is van ons

(Trouw katern Letter&Geest) – Sovjetschrijver Konstantin Paustovski beschreef in 1944 de herovering van de Krim op de nazi’s. Dit – net in het Nederlands vertaalde – verslag roept associaties op met Ruslands ‘bevrijding’ van de Krim in 2014. Toch is er een verschil.

Het is inmiddels bijna tweeënhalf jaar geleden dat de Krim door Rusland werd geannexeerd. En toch staat het nog op muren in Kiev gespoten, op zowel Russische als op Oekraïense propagandaposters gedrukt en duikt het op op twittertijdlijnen van jongeren uit zowel Moskou als Lviv: Krim nasj. De Krim is van ons.

Met zulke woorden wordt niet over de Oost-Oekraïense regio’s Donetsk en Loegansk gesproken. Dit duidt op een verschil. De band die Oekraïne en Rusland met de Krim hebben is emotioneler. En de strijd om het schiereiland, die tegenwoordig vooral in woord gevoerd wordt, gaat niet om wat de inwoners ervan willen. Het is een strijd om herinneringen tussen Oekraïne en Rusland.

>Lees verder

Advertenties

‘We zullen de Russen wel tegenhouden, voor een half uur’

25 maart 2014 (Trouw/ de Tijd) – Een groepje mannen hangt, met een sigaret tussen de lippen, rondom een paar zakken grindafval aan een verlaten dorpsweggetje een ongeveer honderd kilometer van de Oekraïens-Russische grens. Eentje draagt een spijkerbroek met een daarop een camouflage t-shirt, een ander een groen legerjasje met de Duitse vlag op de mouw. Tegen een zak staan een paar ak-47’s die eruit zien alsof ze in de jaren zeventig thuishoren.

Achter hen staat staan legertenten opgesteld op het terrein van de verlaten steengroeve. Aan een vrachtwagen hangt een Oekraïense vlag. foto 1 (1)

“Ik heb zelfs een beetje medelijden met ze”, zegt Dimitri Lubinets (32) die er naar staat te kijken. Hij is raadslid van de Vaderland partij – van premier Jatsenoek – uit het nabij gelegen plaatsje Volnavacha. “Ze hebben hun uniformen zelfs zelf moeten kopen, hè”, vraagt hij aan een militair die op wacht staat. Die knikt. Lubinets: “Daarom komen wij langs om hen te steunen. We moeten hen laten zien dat het volk achter ze staat, en we als het nodig is in een guerrilla-oorlog met ze meevechten tegen de Russen.”

Hij zegt het trots, maar de tekenen staan hem niet gunstig. Deze Oekraïense troepen – in totaal 300 militairen – staan hier, omdat ze twee weken terug zijn tegengehouden door pro-Russische demonstranten.

Ze waren vanuit Dnjepropetrovsk onderweg naar de grens ter versterking, toen enkele honderden demonstranten met Russische vlaggen de weg blokkeerden.

De militairen mogen er niet over praten, maar Libinets – die er ook bij was die dag – doet dit maar al te graag. “Het waren pro-Russische Oekraïners, maar er waren ook Russen bij. We probeerden de soldaten te helpen maar het werden er steeds meer.  Al snel werd duidelijk wat ze wilden: een aanval van militairen uitlokken, zodat ze het Russisch leger konden vragen om hulp. Uiteindelijk hebben wij de Russen bezig gehouden zodat de militairen hier hun kamp konden opzetten.”

Op de dorre velden om de mijn is nu geen enkele Russisch nationalist te zien. Wel komen  twee jongetjes van een jaar of negen aangefietst. Vanaf de overkant van de weg bekijken ze het legerkamp. Willen ze later ook bij het leger? “Ja maar dan bij die van Rusland”, zegt Pako (9). “Mijn vader zegt dat Russen cooler zijn.”

“Poetin heeft overal ogen en oren”, zegt Lubinets lachend. Dan kijkt hij serieus, pakt hij zijn telefoon en zet een walkie talkie-app aan. Hij klikt op een tabje dat ‘Anti-maidan Donetsk’ heet. Er klinkt ruis als uit een politieradio. En dan: “laten we Amerikaanse embyo’s vergiftigen”, gevolgd door hard gelach. “Russische nationalisten”, zegt het raadslid. “Soms maken ze grappen, maar ze communiceren ook over waar ze Oekraïense militairen gaan lastigvallen die dag.”

foto 2 (1)Sinds het kamp hier is, komen hier bijna elke dag activisten zoals hij geld of eten brengen, en soms zelfs materiaal. En dat is hard nodig, want sinds de onafhankelijkheid is er amper geïnvesteerd in het leger in Oekraïne. Onder het regiem van Janoekovitsj – en een minister van defensie die wordt verdacht te hebben samengewerkt met de Russen – is het leger zelfs systematisch vernietigd, aldus Viktor Sjoemak, oud-militair en hoofd van de nieuwe regeringscommissie die corruptie moet bevechten tegen het blad The Ukrainian Week.

“De militairen hebben nog wapens, maar dat is ongeveer alles.” Het aantal gevechtsvliegtuigen is 1:98 in verhouding met Rusland, aldus Sjoemak. “De systemen dateren uit Sovjet-tijden. Bovendien is er nooit een Oekraïense militaire doctrine geweest die rekening hield met een aanval vanuit Rusland. We hebben bijna alleen bases in het westen.”

Even verderop bevestigt kapitein Sergej Pishale (28) dit verhaal, na aandringen van Lubinets. “Troepen uit West-Oekraïne zijn naar de grens met Wit-Rusland gestuurd. Maar we hebben heel erg behoefte aan modernere systemen. We hebben niet genoeg materiaal voor alle nieuwe aanmeldingen bij het leger”, vertelt hij.

“Op dit moment zijn vrijwilligers in training en wordt een nationale garde opgezet. “Maar die beiden worden pas ingezet bij volledige mobilisatie, dus als we aangevallen worden.” Als hem gevraagd wordt naar de NAVO-waarschuwing over de grote hoeveelheid Russische troepen aan de andere kant van de grens staan, haalt de kapitein zijn schouders op. “We hebben geen internet hier. Maar zullen de Russen wel tegenhouden”, zegt hij terwijl hij naar zijn voeten kijkt.  Dan kijkt hij naar zijn collega’s bij de tent. Lubinets fronst. “Voor een half uur misschien.”

Loedertje Rusland

Marc Dugain – Een ordinaire terechtstelling

Rusland fascineert. Een land waar alcoholisme doodsoorzaak nummer één is en waarvan niemand weet of je haar leider een dictator kunt noemen, moet wel tot de verbeelding spreken. Marc Dugain schreef in zijn ijzingwekkende roman Een ordinaire terechtstelling over de atoomonderzeeërramp, waarbij 118 mannen de dood vonden.

De ramp verbijsterde in 2000 de hele wereld. De twintig stuks bemanning in het achterste gedeelte van de Koersk hadden kunnen worden gered. Amerikaanse schepen boden hulp aan, maar het Kremlin ging er niet op in. Een fout van de marine? De familie van de slachtoffers werd later met een flinke geldsom stilte opgelegd. Uitleg is tot op de dag van vandaag niet gegeven.

Als een van de vaders die zijn zoon heeft verloren in de onderzeeërramp, wordt Pavel Sergejevitsj gedwongen te verhuizen naar een nouveau riche-appartement in St. Petersburg. Zijn vrouw, die aan een kortetermijngeheugenstoornis lijdt, weet niet meer dat hun zoon is overleden, maar wel dat ze van haar man wilde scheiden.

Corruptie en kapotte wc’s

Vanwege haar toestand kan het echtpaar onmogelijk weg uit hun armzalige flatje aan de Barentszzee. Pavel wordt meegezogen in de moedeloosheid van corrupte functionarissen, schoonmoeders en kapotte wc’s. Dan krijgt hij de kans een Franse journalist te helpen in zijn zoektocht naar de waarheid omtrent de ramp.

Wat de roman zo speciaal maakt, is het perspectief. Naast Pavel komen ook diens moeder, Stalin, Poetin, enkele KGB-officieren en Pavels zoon aan het woord. Aan de hand van verhalen van bekende en niet bekende Russen, wordt er toegewerkt naar een verbijsteringwekkende ontknoping.

Ik ben Stalin maar

De geschiedenis heeft zijn littekens achtergelaten op het huidige Rusland. Corruptie en paranoia zijn de cultuur verankerd geraakt, dit maakt Pavel ook duidelijk wanneer hij vertelt hoe zijn moeder ooit plotseling voor Stalin kwam te staan. Huiverend van angst vroeg ze de grote dictator toen waarom haar man was gearresteerd. Hij antwoordde  schouderophalend ‘Ik ben Stalin maar. Wat kan ik doen?’.

Van Stalin is bekend dat hij tijdens diners gehaktballen naar zijn minister Molotov gooide om de aanwezige kinderen aan het lachen te maken. Deportatie van hun vader de volgende dag volgde met hetzelfde gemak. Niets is onvoorspelbaarder dan een paranoïde gek.

De beschrijvingen van Poetin in het boek geven je hetzelfde gevoel. De president krijgt een gezicht als de auteur beschrijft hoe hij ploeterend overeind probeert te blijven als KGB-agent in de DDR. Wanneer hij later president is, hangt deze KGB-zweem nog over hem heen:

‘Geen van beiden durft iets te vragen. Hoewel ze nauw met de president samenwerken, hebben ze geen persoonlijke band met hem. Hoe zouden ze die trouwens ook kunnen hebben als hij die niet eens met zichzelf heeft? (…) Hij is een machthebber. Dat betekent dat hij met de meeste mensen rekeningen te vereffenen heeft. Hij denkt zowel na over de zaak zelf als over de manier waarop hij er met zijn adviseurs over moet spreken. Ze mogen geen moment denken dat hij hun advies vraagt over het belangrijkste.’

KGB-paranoia

Dit boek heeft grote potentie. De politieke vaders van moedertje Rusland worden gruwelijk neergezet in beschrijvingen van hun dagelijks politiek handelen. De consequenties van deze politiek zijn voor het volk dat leeft met corruptie en KGB-paranoia. Dugain heeft het  subliem verwoord in het verhaal van Pavel Sergejevitsj.

Een vriend vertelde me eens dat je de grootste kans hebt vermoord te worden op eerste kerstdag door een direct familielid. Precies het gevoel dat je bij dit boek krijgt. Wat is het? Fobie, fascinatie of acute depressie, het is heerlijk.

Gepubliceerd 25 juni 2009 op http://www.8weekly.nl