Een dag, vijf dode potvissen


(Trouw) – 9 uur. Vijf dode potvissen liggen treurig in de ochtendzon bij paal 12. Eergisterenavond zijn deze jonge mannetjes aangespoeld op het strand van Texel. Walviskenner en eilander Adri Vonk was er ’s avonds al bij. En had meteen weinig hoop dat ze het zouden overleven. “Ze waren beschadigd en lagen op hun zij”, zegt hij veelbetekenend.

Het is de eerste keer sinds 1762 dat er zo’n grote groep is aangespoeld in Nederland. De dieren zwemmen normaal niet via de Noordzee naar hun paargebied in de subtropen, vertelt Vonk. “Hoe ze hier dan terecht kwamen? “Misschien is hun tomtom door iets verstoord geraakt. Zonneflitsen, actief magnetisme – er is zo veel mogelijk. De onderzoekers moeten snel aan de slag, dan kunnen ze er misschien achterkomen.”

image1 (2)Om hem heen lopen onderzoekers genoeg. Van waddencentrum Ecomare tot dierenartsen van veterinair ziekenhuis Utrecht. Ze maken foto’s van details en staan te wachten op toestemming van hogerop om te beginnen met snijden in de lichamen. “Die tanden zijn scherp dus hij is nog jong”, mijmert er een. “Kijk hier zie je de afdruk van een inktvis”, zegt een ander.

11 uur. De uren vliegen voorbij en in het gemeentehuis van Texel is er druk overleg. Wie doet wat en in welke volgorde?

De lijdensweg van bultrug Johanna ligt nog vers in het geheugen. De reddingsactie van het nog levende dier liep in 2012 chaotisch: de deskundigen ruzieden en iedere reddingspoging mislukte. Dat moet nu anders.

Op het strand verzamelen zich intussen steeds meer eilanders en toeristen. De politie laat ze niet bij de dieren: ‘noodverordening van de gemeente’. Er is rood-wit lint opgehangen.

13 uur. “Jonge onbezonnenheid heeft ze de kop gekost”, vermoedt Pierre Bonnet van Ecomare terwijl hij wijst op de voorste potvis die met rode krassen op het lijf in een plas met bloed ligt. “De leider”, zegt hij. “Hij is ongeveer 18-20 jaar en 11 meter land. De anderen zijn zo’n 12-13 jaar oud.”

Jonge potvissen zwemmen vaker in groepen, legt hij uit. “Ze kunnen nog niet zo goed navigeren. Als er potvissen aanspoelen aan de Noordzeekust zijn het negen van de tien keer jonkies. Of ook ouderen, die hoeven niet meer zo nodig naar de vrouwen toe.” En vrouwen dan? “Die blijven liever in het warme water.”

In het zand tekent hij uit hoe de sonar van een potvis werkt. Die komt uit het hoofd als soort driehoekig zoeklicht. “Ze zien wel obstakels, maar omdat de kust hier geleidelijk oploopt, merken ze dat niet. Die voorste is zo waarschijnlijk tegen de zandbank geknald, en de rest is achter hem aangezwommen.” Daarna zijn ze verdronken doordat ze op hun zij lagen en er water in het spuitgat kwam.

14 uur. Eindelijk, de dierenartsen hebben het sein gekregen en het mes gaat in de kleinste potvis. Eerst voor kleine stukjes, en dan steeds dieper. “We doen het onderzoek zo veel mogelijk ter plaatse, want het vlees gaat snel rotten”, vertelt Lonneke IJsseldijk die het onderzoek leidt. Onder meer weefsel, de maaginhoud en de organen kunnen meer vertellen over de doodsoorzaak. En het gehoorbeen zoals Vonk suggereerde? “Daar zijn we helaas al te laat voor, dat moet binnen 12 uur”, zegt IJsseldijk.

15 uur. De regen drupt op het dikke vel van de kleine potvis. Zijn ingewanden liggen op het zand en de lucht begint zuur te ruiken. Een klein meisje vraagt een journalist of die foto’s van dichtbij wil maken voor haar werkstuk over walvissen.

18 uur. De potvissen zijn haast niet meer te ontwaren in het donker. Maar daarachter schijnt een tractor nog wat licht. Van de kleine potvis blijkt niets meer over dan wat ingewanden in een blauwe kist. Een tweede potvis ligt verderop, professioneel aangevreten door de onderzoekers. De drie anderen zijn nog heel.

IJsseldijk kijkt er tevreden over uit. “De dag is chaotisch verlopen, maar dat had ik verwacht. Over de doodsoorzaak valt nog niets te zeggen, maar we hebben meer voor elkaar gekregen dan ik vooraf dacht.” Met haar team gaat ze naar het hotel. Morgen verder, met meer mensen en een paar specialisten uit Schotland.

Maar wie past er vannacht dan op de potvissen? Niemand, zegt ze droog. “We verwachten geen problemen en hopen dat de drie overgebleven dieren worden gekoeld door het water als het zo hoogwater wordt.” En zo gaan de potvissen alleen de Texelse nacht in.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s