Corrupte vrijwilligers in Oekraïne? Tja het is oorlog


24 januari 2015 (Trouw) – Beschermende kleding, nachtverrekijkers en wapens. Militairen in het oosten van Oekraïne hebben ze hard nodig, ontdekte Maksim Muzika (35) toen hij daar vorig jaar als vrijwilliger vocht. Bij terugkomst in Kiev richtte hij met twee vrienden een fonds op, Narodni Til. Via sociale media haalt hij geld op voor de soldaten. Binnen drie maanden haalden ze twee miljoen euro op.

Een smak geld, maar zijn fonds werkt niet erg professioneel. Muzika haalt geld op via zijn persoonlijke bankrekening en legt nauwelijks verantwoording af. Af en toe zet hij een foto op Facebook om te laten zien dat hij iets heeft gekocht. “Ik heb geen tijd om meer te doen”, zegt hij. “Maar dat is ook niet nodig. Mensen vertrouwen ons.” Tikt de overheid hem niet op de vingers? Muzika grijnst. “Nee, die is bang voor ons.”

Sinds het uitbreken van het conflict geven de Oekraïners gul aan het leger en aan gewonden in het oosten. In stadsbussen en op lantaarnpalen in de grote steden hangen oproepen om geld of spullen te doneren en in de meeste winkels staan collectebussen. In het afgelopen jaar zijn er tientallen nieuwe organisaties opgericht en er zijn honderden vrijwilligers die ongeregistreerd geld ophalen.

C Anastasia

Foto die Anastasia deelde op facebook om donateurs te laten zien hoe hun geld terecht komt.

Er worden miljoenen opgehaald. Hoeveel precies, weet niemand. Bedragen zijn niet bekend en waar het terecht komt evenmin. De overheid controleert niet of nauwelijks. Alles gaat op basis van vertrouwen.

Het gaat niet altijd goed. De Oekraïense BBC-afdeling deed een klein onderzoek naar de collecteboxen op straat. Daaruit bleek dat collecteurs soms wel 40 procent van het geld dat ze ophalen, zelf houden. Oekraïense media berichtten ook al over ‘vrijwilligers’ die geld in eigen zak staken in Odessa en Dnjepropetrovsk.

“Er zitten rotte appels tussen”, geeft Muzika toe, in het dagelijks leven financieel adviseur. Hij vertelt over een soldaat die gedoneerde spullen verkocht en het geld naar zijn familie stuurde. Toch zijn de meest vrijwilligers goed, weet hij. Met een grijns: “Ook al voldoen we misschien niet helemaal aan jullie westerse standaarden.”

Andere vrijwilligers bevestigen zijn verhaal. Anastasia Kuzmina (30) en Katja Viktorenkova (35) – in het dagelijks leven tekstschrijver en huisvrouw – halen geld en spullen op voor vluchtelingen en families van militairen. Viktorenkova heeft geen vertrouwen in de acties van de overheid. “In een sms-actie voor het leger werd bijna tachtig miljoen euro opgehaald. Niemand weet wat daarmee is gebeurd.” Dus doen de vrouwen het liever zelf. Kuzmina: “Ook al gaat het weleens mis, Oekraïners geven liever geld aan gewone mensen dan aan overheden of organisaties. Het is een via via-economie.”

Kleine vergrijpen worden door de vingers gezien, maar grote fraudeurs worden aangepakt, zegt Muzika. “Als we zien dat mensen collecteren om te stelen, pakken we ze op, meestal in samenwerking met de politie of geheime dienst.” Hij wil niet zeggen wat er gebeurt met deze fraudeurs. “We straffen ze”, zegt hij met toegeknepen ogen. “Het gaat niet altijd volgens de wet. Het is oorlog.”

Hoewel de vrijwilligers last hebben van de fraude, twijfelen ze over de vraag of er meer controle van bovenaf moet komen. “Liever niet”, zegt Muzika. “Ik koop wapens op de zwarte markt, dat is snel en effectief. Als we alles op jullie westerse ‘legale’ manier doen, krijgen de soldaten niets en verliezen we deze oorlog.”

Vrijwilligster Viktorenkova knikt en vertelt een grap die rondgaat onder vrijwilligers. “Waarom heeft Oekraïne nog geen kernwapens? Omdat de vrijwilligers die nog niet hebben besteld.” Daarna vervolgt ze serieus. “Wij hebben geen overheid die zich aan de wet houdt. De grote aantallen vrijwilligers laten in mijn ogen zien dat Oekraïne volwassen wordt, dat de burgers tegenwoordig zelf verantwoordelijkheid nemen. Het is een soort crowdfunding. Dat er dingen fout gaan, moeten we accepteren tot we een overheid hebben die we kunnen vertrouwen.”

Het Oekraïense ministerie van financiën, verantwoordelijk voor het controleren van vrijwilligers en collecterende organisaties, wil niet reageren op vragen van Trouw.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s