In Slavjansk lijkt alles rustig, tot het over Poetin gaat


15 september 2014 (Trouw) – Wie door Slavjansk loopt, merkt op het eerste gezicht niet dat het er de hele zomer oorlog is geweest. Er zitten stelletjes op een bankje in de zon, een vrouw koopt taart bij de bakker en in de tuin van de Russisch-orthodoxe kerk wordt de naamdag van een heilige gevierd. Aan voorbijgangers wordt borsjtsj uitgedeeld, die zij aan lange tafels gulzig oplepelen.

Maar dan gebeurt het. Aan tafel wordt het thema ‘Poetin’ aangesneden. Een jongen van een jaar of 25 zegt dat de Russische president er op uit is heel Oekraïne te annexeren. Een iel vrouwtje met een hoofddoek springt op. “Wat, een fascist onder ons? Scheer je weg, Poetin probeert ons Oekraïners te redden. Het is het Westen dat het voorzien heeft op ons orthodoxe geloof.” De jongen vertrekt geen spier. Hij kijkt spottend naar haar. “Mens, je ziet dingen die er niet zijn. Poetin gaat jouw geloof niet verdedigen, hij wil je inlijven.”

Slavjansk is een licht ontvlambare stad. De Oekraïners hebben hem nu twee maanden in handen, maar iedereen weet dat de separatisten en Russen ieder moment terug kunnen komen. Toch zijn de 90.000 vluchtelingen bijna allemaal teruggekomen. Ze hebben niets anders dan hun huis en baan, zeggen ze. Ze verlangen terug naar de rust van voor de oorlog.

Of ze die vinden is maar de vraag. Anna Sentsjenko (50) dacht eerst van wel. Toen ze in juli terugkwam uit West-Oekraïne organiseerden haar buren een welkomstdiner in de tuin. Maar al snel bleek dat ze uit elkaar waren gegroeid. “We zijn bijna het enige gezin dat openlijk pro-Oekraïens is in de buurt. We groeten elkaar wel, maar praten niet echt.”

Dichter bij elkaar
Veel mensen zijn getraumatiseerd. Bijvoorbeeld marktkoopvrouw Helena (40). Zij heeft wekenlang zonder stroom gezeten en zat dagenlang in de schuilkelder tijdens bombardementen. Als er even stroom was, keek ze Russische televisie. “Het was verschrikkelijk. Maar we zijn dichter bij elkaar gekomen”, vertelt ze. En dan: “Of ja, eigenlijk alleen ons soort mensen. Die de separatisten terug willen.”

Waarom ze dat wil, vindt ze moeilijk uit te leggen. Het was niet per se het verschil in gezag. Dat was niet zo groot, zegt ze. “Misschien omdat het Oekraïense leger ons zo heftig bombardeerde”, zegt haar collega Tatjana (50). Helena: “En omdat ze op televisie zeggen dat de nationale garde ons nu komt vermoorden.”

Dat is de grootste angst van de vrouwen: Oekraïense vrijwilligersbataljons die wraak komen nemen. “Ik heb ze nog niet gezien en de soldaten hier zijn op zich aardig, maar ik weet dat ze voor ons komen, dat heb ik via via gehoord. Daarom geef ik je mijn achternaam niet.”

Schooldirecteur

Bizar, vinden de pro-Oekraïners. Separatisten plunderden en schoten, nu is er rust, zeggen zij. Maar helemaal uit het niets komt het verhaal van de Russische televisie niet. Amnesty International rapporteerde vorige week dat het zogenoemde Aidar-bataljon in Noord-Loegansk het recht in eigen hand heeft genomen en collaborateurs met geweld vastzette.

Sentsjenko vindt het geen fijn onderwerp. Liever wil ze haar dochter voorstellen. Vlada is vijftien jaar en activiste, een vrolijk meisje dat Oekraïense vlaggen op bushokjes en lantaarnpalen schildert. Anna gloeit van trots. Ook al moet ze op school vaak horen dat ze fascist is, het meisje houdt haar hoofd recht: “Ik weet dat ik gelijk heb. De directeur van de school is nu zelfs bang voor me.”

Tatjane en Helena. C Fleur de WeerdHelaas, zegt Sentsjenko, is er nog een ander kind. Ze heeft een zoon uit een eerder huwelijk, Slavik (31). “Hij was als kind al een moeilijke jongen, wilde niet werken en had geen vrienden.” Ze laat een foto van hem zien toen hij achttien was. Een jongen die met geknepen ogen in de camera kijkt, zoals meer pubers doen om stoer te doen. “Hij belde me gisteren vanuit Donetsk en zei dat hij voor de separatisten gaat vechten. Hij zegt dat hij Vlada niets zal doen, maar ik ben bang dat ze over een paar jaar elkaar zullen afmaken.” “Hij belde mij ook”, zegt haar dochter. “En zei dat hij me zou beschermen, dat dat zijn taak was als Rus. Toen zei ik dat ik geen Russische familie heb.”

Propaganda
Hoe dit kon gebeuren in één gezin, weten moeder en dochter niet. “Ik denk dat het vooral zijn natuur is”, zegt Sentsjenko. “Hij denkt dat Poetin hem rijk gaat maken. Het is een beetje een leeghoofd, dus er is in zijn kop genoeg ruimte voor propaganda. Ook denk ik dat hij nu denkt dat hij wel vrienden heeft.”

Op de markt geeft Tatjana toe dat er op de Russische televisie ‘soms’ wordt gelogen. Maar de indoctrinatie aan de Oekraïense kant is volgens haar net zo erg. “Een vriendin van me gelooft niet dat het Oekraïense leger ons heeft gebombardeerd, omdat hun televisie dat niet laat zien. Je zou zeggen dat ze beter mij kan geloven, ik heb het met mijn eigen ogen gezien.”

Maar als er aan beide kanten propaganda wordt gebruikt, waarom kiezen ze er dan voor om de Russische propaganda te geloven? Even kijken de marktverkoopsters verbaasd. “Omdat zij liegen voor een goed doel natuurlijk”, zegt Tatjana dan. “Je moet wel als je een oorlog wilt winnen.” Helena knikt. “Voor stabiliteit en goede pensioenen en terug zoals het was in de Sovjet-Unie. Die westerlingen vertrouw ik niet.”

Intussen wordt er aan de lange tafels bij de kerk verder geruzied. De vrouw met hoofddoek schreeuwt en huilt tegelijkertijd, de jongen blijft nukkig zitten. Een vrijwilligster uit de kerk vindt het genoeg en pakt het eten van de twee weg. “Hou eens op, we zijn allemaal Oekraïners en hebben dit allemaal niet gewild. Jullie zeggen dat jullie vrede willen, gedraag je daar dan naar.” Een man in een habijt knikt. Maar de jongen en de vrouw lopen weg, allebei een andere kant op.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s