Poetin en de Oekraïense chocoladekoning (en andere oligarchen)


10 april 2014 (Trouw) – In het centrum van Kiev staat een sprookjeswinkel. Voor de goud glimmende etalage staan hier iedere dag groepjes Oekraïners zich te vergapen aan bewegende miniatuurfabrieken en kastelen van chocolade en felgekleurd suikerwater. “Niet te weerstaan”, zegt een man die glimlachend de winkel uitkomt, met twee tassen vol snoepgoed. “Ik heb alvast ingeslagen voor Pasen.”

Net als de Oekraïners zijn ook de Russen gek op kitscherige snoepgoed. Maar in Rusland is dit merk niet meer te koop. Want zelfs straatverkopers weten: Roshen-snoepjes smaken naar de ‘staatsgreep’ in Oekraïne.

Roshen is namelijk van de Oekraïense oligarch Petro Porosjenko (48). Deze ietwat saaie oligarch, met volgens Forbes een geschat vermogen van 1,3 miljard dollar, heeft een grote kans bij de aankomende verkiezingen de nieuwe president van Oekraïne te worden. En het spel dat Rusland op dit moment met hem speelt, is een waarschuwing aan de andere oligarchen.

Porosjenko, ookwel de Willy Wonka van Oekraïne genoemd, is opgegroeid in Bolrad, dichtbij Odessa en stond bekend als een pragmaticus. Hij was minister van buitenlandse zaken onder zowel de pro-Westerse Joesjenko als minister van economische zaken onder Janoekovitsj. “Een typische post-Sovjetpoliticus”, aldus de Oekraïense journalist Andrej Skoemin. “Eerst macht, dan pas ideologie.”

Totdat hij keuzes maakte die tegen het zere been van Rusland schopten. In 2010 wilde Porosjenko de rechten op het maken van Lastochka-snoepjes uit de Sovjettijd, en kreeg het aan de stok met een Russisch snoepbedrijf dat deels in staatshanden is. Na een twee jaar rechtszaken en boycots werd de rampkoers met Rusland definitief ingezet toen oligarch vorige zomer zei voor het handelsverdrag met de EU te zijn.

Plots overtrad Porosjenko’s bedrijf Roshen de Russische gezondheidsregels en kwam zijn snoep Rusland niet meer in. Na de Maidan-revolutie – waarbij de oligarch zich ook telkens op het plein liet zien – hakten de Russen definitief de knoop door. De Roshen-fabriek in Lipetsk in Rusland werd gesloten vanwege ‘fraude.’

Terwijl Poetin ontkent dat het een politieke maatregel is, weten de Oekraïners wel beter. “Het is een waarschuwing uit Moskou”, aldus Sergej Popov (30), een invloedrijk zakenman uit Oost-Oekraïense arbeidersstad Donetsk. “Hij waarschuwt hiermee de andere oligarchen en zakenlieden in het land: mij wil je niet tegen me hebben. Ik maak je kapot in een economische oorlog.”

Want niet alleen Roshen-fabrieken worden tegengewerkt. Steeds meer buitenlandse bedrijven in het grensgebied koppelen hun vestigingen in Oekraïne los van die in Rusland, omdat ze denken dat de grens gesloten wordt. Sinds vorige maand gebeurt dit al af en toe voor een paar uur, zonder officiële verklaring. Daarmee worden vooral de oligarchen van het oosten geraakt, zij hebben namelijk bijna de hele industrie hier in handen.

Volgens Popov is de invloed van Rusland op de Oekraïense oligarchen groot. “Oligarchen stellen hun zakelijke belangen altijd voorop. Natuurlijk willen ze voorkomen dat er oorlog uitbreekt, of het land uiteenvalt. Want als Oekraïne bij Rusland gaat horen, moeten ze ineens concurreren met de Russische oligarchen, daar hebben ze geen zin in. Maar uiteindelijk gaan ze zonder scrupules mee met de hoogste bieder. En als er oorlog uitbreekt, lopen ze gewoon over.”

“Een kat- en muisspel”, zegt ook Oekraïne-deskundige Nienke de Deugd van de Universiteit van Groningen. “Ik denk dat ze nu een calculatie maken en proberen te voorspellen welke kant het uitgaat. Als het Russische plan van de destabilisatie niet lukt, komt de tijdelijke regering in Kiev er sterker uit, aldus De Deugd. “Als je dan de verkeerde kant hebt gekozen, kun je als oligarch niet op immuniteit vanwege corruptie rekenen. Maar dat geldt natuurlijk ook andersom. Als je nu voor Kiev kiest, en Moskou wint, zit je ook in het vet. Als ik oligarch was, zou ik veilig afwachten in mijn villa in het buitenland.”

Veel oligarchen lijken dat te doen, maar voor Porosjenko is het daarvoor te laat. Hij heeft een pro-westerse weg ingeslagen en is vanwege de Russische boycot gedwongen meer zaken te doen met Europa. Maar dit heeft ook zijn voordelen. Op het Onafhankelijkheidsplein in Kiev waren de mensen enkele weken geleden nog sceptisch over hem. Hij was namelijk een van die corrupte politici waar ze juist vanaf wilden. ‘Een suikerzoete buitenkant en een koude, zakelijke binnenkant’, grapten ze.

Maar nu is hij de oligarch die als een van de eerst heeft gekozen voor ‘hun kamp’ en delen ze een gemeenschappelijke vijand met hem: Poetin. En telkens als onrust in het oosten oplaait, wordt dus de zakelijke binnenkant van de chocoladekoning aantrekkelijker.

Rinat Achmetov:

Alle ogen zijn op dit moment gericht op de rijkste man van Oekraïne, oliemagnaat Rinat Achmetov, de man die volgens inwoners van Donetsk de onrust in zijn stad met zijn pinken kan stoppen. De 47-jarige oligarch was eerder voor een handelsverdrag met Europa en liet zijn politiek petekind Janoekovitsj openlijk vallen na het geweld op in Kiev in februari. Toch weigerde hij na de revolutie gouverneur te worden van Donetsk toen de regering hem dit vroeg. Deze week sprak Achmetov met separatisten in en riep hij ze op te onderhandelen met de regering in Kiev. Maar hij zei ook dat als de overheid het gebouw zou bestormen, hij aan de kant van ‘het volk’ zou staan. Hij ontkent de berichten in de Oekraïense media dat hij de pro-Russische demonstraties zou financieren en een ontmoeting had met Poetin.

Victor Pintsjoek:

Oekraïnes bekendste oligarch werd rijk door overnames in de staalindustrie – hij doet zaken met Gazprom – en bezit vier televisiezenders. De 53-jarige oligarch bood op het nippertje zijn steun aan Maidan aan toen Janoekovitsj vluchtte, maar ook hij weigerde gouverneur te worden toen de nieuwe regering hem vroeg. Hij is de schoonzoon van oud-president Koetsjma, die Janoekovitsj als opvolger aanwees in 2004, maar is ook bevriend met Tony Blair. Net als Achmetov heeft hij een huis in Londen.

Igor Kolomojski:

Kolomojski heeft net als Porosjenko wel openlijk gekozen in het conflict en moest als gevolg het Russische zusje van zijn bank Privatbank verkopen vanwege een boycot. De Oekraïens-Joodse bankier heeft wel gebruik gemaakt van de positie van gouverneur die de regering hem aanbood in Dnjepropetrovsk. De 51-jarige oligarch, die ook in het bestuur zit van de voetbalclub in zijn stad, heeft de orde aardig kunnen herstellen in Dnjepropetrovsk, sinds zijn aantreden zijn er nauwelijks nog pro-Russische demonstraties. Kolomojski was gelieerd aan Timosjenko en noemde Poetin een ‘schizofreen.’

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s