Interview: Hoe radicaal is Maidan?


27 februari 2014 (Trouw/ de Tijd) – De angst regeert in het oosten en zuiden van Oekraïne. De neonazi’s in de hoofdstad zouden hun land willen veranderen in een fascistische heilstaat, zeggen veel mensen. Andere Oekraïners spreken liefdevoller over Maidan. Maar overal is er wantrouwen jegens radicale elementen binnen de protestbeweging. Deze angst is niet helemaal uit de lucht gegrepen, zegt Alina Poliakova, een Oekraïens-Amerikaanse socioloog aan de universiteit van Bern die al enkele jaren onderzoek doet naar extremisme in haar geboorteland.

Wie zijn de ‘radicalen’ op Maidan precies? 

“Svoboda is een van de belangrijkste krachten op het plein. Dit is een politieke partij die sinds twee jaar in het nationaal parlement zit en de laatste jaren steeds bredere steun bij het volk geniet. Vooral in het westen is de partij populair, daar regeert ze zelfs in enkele steden.

“De partij is racistisch, homofoob en antisemitisch. Tot 2004 heette de partij nog sociaal-nationalistische partij van Oekraïne, een bewuste verwijzing naar het Duitse fascisme. Hun held is Stefan Bandera, die in de jaren veertig samenwerkte met de nazi’s vanwege Stalins onderdrukking. Voordat ze in het parlement kwamen, zei huidig Svoboda-leider Oleg Tjanibok nog dat hij etnische paspoorten wilde invoeren. Sinds ze in het parlement zitten, spreekt hij gematigder taal.

“Naast Svoboda zijn er op het plein veel subculturen die naar eigen zeggen onafhankelijk opereren. De bekendste is Pravi Sector (‘Rechtse Sector’). Dit is een verzameling van een aantal nationalistische groepen: ultranationalisten, hooligans, paramilitaire splinterbewegingen en neonazi’s. Hun leden zijn relatief jong.”

Hoe verschilt Svoboda van Pravi Sector?

“Het grootse verschil is dat Svoboda een imago op te houden heeft om de steun van gematigde kiezers niet te verliezen. Daarom ‘gedragen’ zij zich tegenover de buitenwereld, en houden zich aan de regels van de institutionele politiek. Als er geweld gebruikt wordt, geeft de partij de subculturen de schuld. Maar in werkelijkheid kun je ze niet los zien en werken ze veel samen. Zo probeert de partij van twee walletjes te eten.”

Maar als Svoboda extreem-rechts is, waarom zwaaien de aanhangers dan met EU-vlaggen?

“In Oekraïne is dit niet per se tegenstrijdig. In zeker zin kopieert Svoboda strategieën van de populistische rechtse partijen in Oostenrijk en Frankrijk. Alleen wil Svoboda juist Europese integratie. Ze ziet de EU als een instrument om populariteit te winnen. Daarnaast is het een logische partner. Voor Svoboda staat de partij van de regio’s – Janoekovitsj’ partij – voor het voortzetten van Sovjet- of pro-Russisch beleid. En daar zijn zij fel tegenstander van.

“Dit pro-Europese geldt trouwens alleen voor de partij Svoboda. Pravi Sector wijst samenwerking met de EU af. Die beweging is anti-autoritair. Wat dat betreft lijken zij meer op extreem-rechtse bewegingen in West-Europa.”

In Kiev lijkt zowel Svoboda als Pravi Sector op dit moment steun te hebben van het bevolking. Denk u dat hierdoor hun politieke macht groeit?

“Laat ik het zo zeggen: als Svoboda-leider Tianibok zich kandidaat stelt voor het presidentschap, zal hij het niet winnen. Mensen in Oost-Oekraïne vertrouwen hem niet. Om historische, culturele en taalkundige redenen zal Svoboda nooit een meerderheid krijgen. Ook in Kiev niet. De bewondering van Kievenaren voor hun opoffering tijdens de rellen zal slijten en de bevolking zal langs de façade kijken.

“In 2012 won Svoboda weliswaar 10,4 procent van de stemmen in de nationale parlementsverkiezingen. Maar dat betekent niet dat de bevolking achter hun radicale ideeën staat. Mensen stemden op Svoboda als tegenstem. Janoekovitsj heeft Svoboda groot gemaakt. Maar zonder hem als vijand, is het maar de vraag of ze groot blijven.”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s