Blog: hoe kon het zo uit de hand lopen?


20 januari 2014 (website de Tijd) – Sluipschutters die op mensen schieten, gewapende demonstranten, bendes die journalisten aanvallen, en tientallen doden. De situatie in Oekraïne is vandaag volledig geëscaleerd. Wat is er precies aan de hand en hoe kon het zo uit de hand lopen?

Het is misschien handig oorzaken en aanleidingen uit elkaar te houden. Oorzaken zijn er legio. De Oekraïeners zijn al jaren gefrustreerd over hun autoriteiten. Sinds Janoekovitsj president is, is de situatie verergerd. Er is niet zo maar sprake van corruptie, het gaat verder dan dat. Zoals Sergej Lesjenko, Oekrainse corruptie-expert en journalist me vertelde in een interview:

“Viktor Janoekovitsj gebruikt zijn positie voor zelfverrijking. Hij woont in een paleizencomplex van 140 hectare, bijna even groot als Monaco. Dit heeft hij op schimmige wijze verkregen in 2007, toen hij nog premier was. Hij heeft door fraude veel overheidsbedrijven en subsidieert ze met overheidsgeld. Daarnaast heeft hij een maffiasysteem gecreëerd, door in een razend tempo zijn mensen neer te zetten op alle belangrijke plekken. Hij controleert de belastingdienst, de douane, de centrale bank, het leger en het rechtssysteem. Hij rooft als het ware de staatskas leeg, en de bevolking is slachtoffer. Het is hier vele malen erger dan in Rusland.”

Geen loon

Dat heeft erin geresulteerd dat gepensioneerden, buschauffeurs en leraren al maanden geen loon meer krijgen. De schulden van Oekraïne zijn enorm en de inflatie en werkeloosheid nemen per dag toe. Zonder connecties kom je nergens, bedrijven worden uit het niets overgenomen door de belastingpolitie of paramilitaire bendes en er is geen rechter die de clanleden durft aan te raken. In het buitenland je geluk beproeven is voor bijna niemand een optie, een visum krijgen voor Europa is onmogelijk als je niet veel geld of connecties hebt.

Jarenlang zag de Oekraïense bevolking passief toe wat er gebeurde. Na de mislukte revolutie in 2004 waren veel mensen gedesillusioneerd geraakt. ‘Het heeft toch geen zin, want alle politici zijn corrupt’, zeiden ze. Sinds november is er echter veel veranderd. Het begon met een vreedzaam protest van vooral studenten tegen het afketsen van het Europees verdrag. Toen de autoriteiten echter geweld gingen gebruiken tegen deze jongeren, werd het massaal.

Of zoals politicoloog Jevgeni Glibovitskizei toen ik hem interviewde:

‘Oekraïners zijn structureel onzeker als gevolg van de verschrikkingen die ze hebben meegemaakt in de twintigste eeuw: Stalin heeft miljoenen mensen uitgehongerd, Hitlers oorlog was het bloedigst in Oekraïne. En ook de Sovjetonderdrukking en de ramp bij Tsjernobyl hebben bijgedragen aan de onzekerheid. In tegenstelling tot Russen, die hun regering zien als de ultieme autoriteit, wantrouwen Oekraïners hun leiders. Er is hier door de jaren heen een brede traditie van activisme ontstaan. Ook hoe ze naar geweld kijken is anders. Russen hebben geweld vaak met succes ingezet. Oekraïners associëren het met onderdrukking. Dus toen Janoekovitsj geweld ging gebruikten, en de beelden het internet over gingen, knapte er iets bij de mensen.”

Tentenkampen

Op Maidan – het centrale Onafhankelijkheidsplein in Kiev – werden tentenkampen gebouwd door demonstranten die daar gingen wonen. Er waren veel extremistische bewegingen bij, ultranationalisten, en nationalistische partijen, maar ook veel studenten en ‘gewone Oekraïners’. Bouwvakkers uit verschillende regio’s in het land besloten hun families te verlaten, niet te gaan werken en in de plaats tentenkampen te bouwen op Maidan. De Kievenaren steunden hen door eten en bouwmaterialen te brengen, hoewel de politie hen probeerde tegen te houden.

Afgelopen dinsdag liep de situatie volledig uit de hand. Demonstranten van het plein en Kievenaren liepen naar het parlement voor een demonstratie georganiseerd door de oppositieleden die die dag een wet ter stemming wilden brengen om de grondwet uit 2004 – waarin de president minder macht heeft dan het parlement – weer te herstellen. Toen ze bij het parlement aankwamen, hoorden ze dat de parlementsvoorzitter had verklaard de stemming uit te stellen. Ook zagen ze dat de politie de straten had geblokkeerd en rijendik stond opgesteld met schilden.

Wie precies begon met het geweld is lastig vast te stellen. Toen de demonstranten de oproerpolitie zagen staan, begonnen ze tegen de voertuigen te duwen. Enkelen gooiden stenen. Al snel zette de politie traangas in en begon ze granaten te gooien. Wat er daarna gebeurde, is te zien op de gruwelijke foto’s.

Verbeten

Nadat er zoveel doden waren gevallen, konden de demonstranten niet meer opgeven. “We moeten zorgen dat die jongens niet voor niets zijn gestorven”, zei een jongen tegen me in het ziekenhuis. Dat typeert goed hoe de stemming onder de Oekraïeners nu is: verbeten. Janoekovitsj wordt vergeleken met Kaddafi. Mensen willen vechten voor hun land, en tegen hun president die laat gebeuren dat geschoten wordt op burgers.

Ze hopen dat de VS of Europa in zullen grijpen, dus er wordt vanaf het podium opgeroepen dat overmeesterde politieagenten goed behandeld moeten worden, om het imago van de demonstranten in het buitenland te beschermen. De Kievenaren die niet op straat staan, zitten angstig thuis en kijken hulpeloos via de talloze livestreams toe wat er gebeurt in het centrum. Mensen hadden nooit gedacht dat  Janoekovitsj zo ver zou gaan. Op het moment dat ik dit schrijf – donderdagnamiddag – zit mijn Oekraïense huisgenote te huilen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s