Bill Gates heeft ook geen papiertje


15 juni 2013 (Trouw) – Studie gestaakt, scriptie laten versloffen: het kan je een heel leven achtervolgen. Hoe erg is het? Gesjeesden doen het niet per se slechter, kijk maar naar Bill Gates of Hans Wiegel.

Ze krijgt een knoop in haar maag als ze erover praat en vindt dat tegelijkertijd belachelijk. Niet omdat haar zo vaak naar een diploma wordt gevraagd, want dat komt amper voor. Ook niet omdat mensen vreemd reageren als ze het vertelt. “Het voelt gewoon vervelend, omdat ik niet kan bewijzen dat ik het denkniveau heb dat ikzelf denk dat ik heb.”

Els (31) is nooit afgestudeerd. De van oorsprong Brabantse ging na haar vwo studeren in Amsterdam. Culturele antropologie. Ze was een streber, ambitieus. “Mijn ouders hoefden me als kind al nooit te stimuleren om mijn best te doen. Maar de studie viel tegen, ik had weinig lesuren. Dus na een jaar stopte ik.”

Toen ze een jaar later nog geen nieuwe studie had gevonden, vervolgde ze haar oude. Alles verliep vlekkeloos, tot haar scriptie. “Ik koos een te groot onderwerp en het schrijven ging moeizaam. Dus toen ik stage kon lopen als onderzoeker bij een televisieprogramma, greep ik dat aan.” Die scriptie zou ze in de weekeinden wel afmaken.

“Het werkende leven was leuk; eindelijk deed ik iets nuttigs. Eerst vond ik het niet zo erg dat die scriptie in de kast bleef liggen. Na een paar maanden begon het te knagen. Maar dat negeerde ik.”

Toen het doctoraalsysteem werd vervangen door een bachelorsysteem moest ze wel. “Om de deadline te halen, sloot ik me op in de studeerkamer van mijn tante. Maar intussen was het onderzoek verouderd. Ik baalde van wat ik had geschreven. In feite was het niet zoveel werk meer, want ik had de eerste versie zo goed als af. Toch zat ik misselijk achter mijn computer en de deadline verstreek. Huilend belde ik mijn moeder. Nu is alles mislukt, zei ik.”

Bijna een op de drie studenten stopt in het eerste jaar met de gekozen opleiding, blijkt uit cijfers van het ministerie van onderwijs. “Gelukkig haalt een groot deel van deze groep daarna alsnog een diploma op een andere opleiding of niveau”, zegt Jules Warps van ResearchNed, een bureau dat onderzoek doet voor het ministerie. Uiteindelijk maakt zo’n 23 procent van de hbo’ers en 15 procent van de universitaire studenten geen enkele studie af in het hoger onderwijs. Dat velen van hen zich daarvoor schamen, blijkt op internetfora.

Op een psychologieforum vertelt iemand die zichzelf ‘bijna eeuwige studente’ noemt, dat ze na tien jaar een afstudeerfeestje heeft gegeven om een einde te maken aan alle vragen. “Ik ben er bijna, maar het laatste beetje valt heel zwaar. Met het zoeken naar een nieuwe baan, een huis, een partner, etc. Het zit me ontzettend dwars. Ik durf een toekomstige partner namelijk niet toe te laten tot mijn geheim.”

Het meisje krijgt veel reacties. “Ik begrijp wat je bedoelt”, reageert ene Jan. “Je voelt iedere dag opnieuw dat je iets mist. En helemaal in het dagelijks leven. Vanwege het feit dat je dat ene papiertje niet hebt, ben je gedoemd om lager in te stappen op de arbeidsmarkt. En op verjaardagen van familie voel je je een loser, want jij bent degene die het niet heeft gemaakt. Als het me ooit lukt, voel ik me weer een heel persoon.”

Je zou misschien denken dat het fijn voor Jan is dat hij met gelijkgestemden kan praten. Maar helaas reageert de ‘bijna eeuwige studente’ niet erg fijngevoelig: “Jans reactie is niet hoe ik me voel. Bij de andere reacties heb ik meer het idee dat we over hetzelfde praten.” Au. Zelfs onder soortgenoten zijn er dus mensen die neerkijken op anderen.

Toch blijkt uit de cijfers van het ministerie dat mensen zonder papiertje het niet per se slechter doen dan studenten die hun diploma wél haalden. Na één tot acht jaar heeft 75 procent van de universitaire studiestakers een vaste baan, van de hbo’ers zelfs 80 procent.

Ook Els heeft weinig te klagen. Vijf jaar na de huilbui in het telefoongesprek met haar moeder heeft ze werk genoeg als redacteur voor documentaires en andere televisieprogramma’s. En toch vindt ze het een vervelend gespreksonderwerp. “Niet dat ik erover lieg, hoor. Als iemand op een verjaardag vraagt wat ik heb gestudeerd, zeg ik antropologie. Maar ik voeg eraan toe dat ik het niet heb afgemaakt. Ik vind het dus niet zo erg om ervoor uit te komen. Ik zou er iemand anders ook niet om veroordelen.” Voor zichzelf is ze strenger. “Het zit me toch dwars dat ik niet heb doorgezet.”

Niet afstuderen heeft weinig te maken met gebrek aan intelligentie, denkt ze. Onderzoeker Warps bevestigt dit met cijfers. “Als redenen voor uitval geven studenten hoofdzakelijk gebrek aan motivatie (hbo: 51 procent, wo: 57 procent) en persoonlijke omstandigheden (hbo:41 procent, wo: 46 procent). Slechts een relatief klein deel (hbo: 25 procent, wo: 18 procent) zegt te stoppen omdat de studie te zwaar is.”

De lijst beroemdheden die hun studie niet afmaakten, bewijst dat falen in je studie zeker niet gelijk staat met falen in je carrière. Zo stopten Microsoft-oprichter Bill Gates, Apple-oprichter Steve Jobs, tv-presentator Matthijs van Nieuwkerk, directeur van Triodos Peter Blom, schrijver Herman Koch en VVD’er Hans Wiegel voortijdig met hun studie.

Als zij het allemaal konden maken, waarom maken zoveel niet-afgestudeerden van nu zich dan zo’n druk?

“Omdat het merendeel van de mensen die je net opnoemde uit een andere tijd stamt. Een tijd waarin het normaal was te gaan werken zonder opleiding”, zegt de 24-jarige Jean-Michael.

Ook hij heeft niets te klagen. Hij stopte dan wel met twee studies, maar hij heeft nu toch een goede baan bij een IT-bedrijf, een eigen bedrijfje in online- en sociale media en hij staat op het punt een huis te kopen.

Toch kan hij zijn carrièrepad niet aanbevelen. “We leven in een maatschappij waarin je je intelligentie alleen kunt bewijzen met een papiertje. Als je dat niet hebt, moet je je verdedigen. Ik heb ervoor gekozen om als bedrijfsleider in een kroeg te gaan werken en op een andere manier carrière te maken. Ik kan me voorstellen dat anderen het er moeilijker mee hebben. Je bent namelijk afhankelijk van bedrijven die durf tonen en die mensen zoals ik op hun grote mond aannemen terwijl ze ook kunnen kiezen voor iemand die wel een studie heeft afgerond. Daarnaast word je er op de werkvloer telkens mee geconfronteerd dat je de enige bent die geen studie heeft afgemaakt.”

Hij zegt zich niet voor zijn keuze te schamen. “Nee, waarom zou ik me verdedigen?” Jean-Michael is even stil. “Maar het heeft er natuurlijk ook mee te maken dat ik mezelf heb beloofd om voor mijn dertigste alsnog af te studeren. Het is in de huidige samenleving toch gewenst en handig om een papiertje te hebben, zeker wanneer je in het bedrijfsleven hogerop wilt komen.”

One thought on “Bill Gates heeft ook geen papiertje

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s