Liever bijstand dan de kas


9 januari 2013 (Trouw de Verdieping) Hard werken, weinig verdienen. Nederlanders zijn daar vaak niet voor te porren. Anderen wel. Trouw stroopte de mouwen op, nam de tomatenbus naar het Westland en werkte twee weken in de kassen.

“Wacht je op een tomatenbusje? Nee dat snoeien is Polenwerk, ik doe glasvezel.” De jongen draait zijn raampje naar beneden en steekt zijn krullenhoofd naar buiten. “Wij Turken zijn hogerop.” Hij kijkt achter me. “Weet jij waar Henry is?”

Het is druk in de Transvaalbuurt om 7 uur ’s morgens. Op de hoeken van de straten in de Haagse wijk staan groepjes mensen in capuchontruien te wachten op geblindeerde busjes die ze naar hun werk brengen. Ik sta voor café Pollo, een door Turken gerund café waarboven een door Turken gerund Polenhotel gevestigd is. Henry woont daar waarschijnlijk ook, maar ik ken hem niet, vertel ik de jongen van de glasvezelbus. Hij haalt zijn schouders op en rijdt weg.

Als mijn busje de hoek om scheurt bromt de – wederom – Turkse chauffeur goedmorgen in het Pools. Hij herstelt zich. “ Oh Nederlands? Ik spreek alleen Turks en Pools” en is vervolgens stil. Net als de andere tomatenplukkers die hij ophaalt. Een man van een jaar of vijftig, en een paar jongens en meisjes in de twintig. De oudere man gaapt en een knap meisje met een paardenstaart speelt met haar samsung galaxy S. Ze kijkt me niet aan.

“Bijna niemand hier spreekt Nederlands”, vertelt Marcel van der Knaap (45) als we zijn aangekomen bij zijn bedrijf. Hij runt samen met zijn broer Richard van der Knaap (48) trostomatenkwekerij Rimato in Honselersdijk. Richard woont in het huis naast de kassen. Marcel een paar huizen verderop. Het is een van de grootste aaneengesloten tomatenkwekersin Gemeente Westland  met 146.000 vierkante meter aan kassen. Per jaar zetten ze ca. 10 miljoen kilo tomaten om.

Marcel en zijn broer zitten in de kantine, om hen heen zit hun personeel. Van de 50 man zijn de meesten Polen, maar er zitten ook groepjes Oekraïners en Turken tussen. Ze zitten per nationaliteit verdeeld en drinken koffie uit kopjes met een tomaat erop.

Bedrijfsleider Frans de Smit  (60) schuift zijn stoel naar achter op. Een Pools meisje vertaalt zijn woorden. “Zij is journalist en komt hier twee weken tomaten knippen. Dat doet ze om te kijken het is om jullie te zijn”, zegt ze. Een paar meisjes giechelen. Marcel lacht. “Ben benieuwd of ze wel met jou praten.”

De glastuinbouwsector ligt onder druk, vertelt kweker Marcel. Europese supermarkten willen groenten en fruit steeds goedkoper inkopen. Maar de kwaliteit moet ook hoog zijn. “Toen kwekers zo’n tien jaar terug allemaal dezelfde goedkope tomaten leverden, werden die in Duitsland Wasserbomben genoemd. We zijn massaal overgestapt naar duurdere rassen. Wij verbouwen bijvoorbeeld het ras Merlice. Een stuk lekkerder, maar ook veel duurder per kilo zaadjes.”

Vorig jaar kwam daar nog eens de EHEC-bacterie overheen. Toen moesten de Van der Knaaps ruim een miljoen kilo tomaten weggooien. Ze kregen maar een deel vergoed van de Europese Unie. Van der Knaap: “Veel collega’s uit de glastuinbouw bezuinigen op hun personeel en investeren niet meer in het zelf aannemen van personeel. Ze nemen goedkope uitzendbureaus in de arm die voor hen Polen regelen. Ik zou het graag anders doen, maar we hebben geen keus, als de concurrent goedkoper werkt delf ik het onderspit.”

De eerste bel is gegaan, dus de medewerkers ruimen hun kopjes op en haasten zich naar de planten. Het meisje met de paardenstaart kwebbelt tegen een collega in het Pools. Ze lopen Marcel verlegen voorbij als hij goedemorgen zegt. Zij spreekt prima Nederlands, fluistert hij. “Dat heeft ze via het uitzendbureau geleerd. Maar ze mag niet te veel met mannen praten van haar broer. Die werkt hier trouwens niet meer, hij gaf te veel problemen.”De Smit geeft me handschoenen en laat zien hoe het knippen gaat. Met een karretje rijdt je tussen twee rijen tomatenstruiken door. De verse rode trosjes hangen op kniphoogte dus je hoeft niet te bukken om ze van de stam te halen met een snoeischaar. De rotte gooi je bovenop.

Het werk is niet moeilijk, maar snel knippen is toch een hele kunst. Als je meer kilo’s per uur maakt dan gemiddeld krijg je een euro per uur loon erbij. In de kantine hangt een digitale ranglijst waarop je je stand kunt vergelijken met collega knippers. Het gemiddelde is 700 kilo per uur. Op dag één heb ik 250 kilo per uur, laatste op de lijst. Dat begint aardig. Op de derde dag sta ik op 400, een na laatste. Het is zo’n 25 graden en de zon schijnt. De Smit fietst tussen de tomatenplanten en zingt Bruce Springsteen mee op radio Veronica.

Dan hakt de spierpijn erin. Hierdoor gaat mikken lastiger en komt er nog wel eens een rotte tomaat terug in mijn gezicht. Als het paardenstaartmeisje me ziet ploeteren, lacht ze en kijkt dan weg. Rode derrie druipt over mijn shirtje. Op vrijdag zak ik terug naar 360 kilo per uur. “Het is voor de gemiddelde Nederlander even wennen, dit werk,” geeft De Smit toe.

Pavel Slosar (48) heeft er minder moeite mee. De Slowaak heeft lang krullend blond haar en is bevriend met iedereen. Anders dan de meeste medewerkers hier, heeft hij geen probleem met zijn naam in de krant. “Dit werk doe ik al tien jaar. Ik begon in Amerika, ging toen naar Engeland en kwam naar Nederland in 2008. Het beste land tot nu toe”, grijnst hij.

Het was niet meteen geweldig in Nederland. “Ik werkte voor Otto Workforce” zegt Slosar. Hij trekt een vies gezicht als hij de naam van het uitzendbureau noemt. Otto Workforce raakte meerdere keren in opspraak omdat het de werknemers zou uitbuiten. “Dat was niet goed. Zij lieten ons met zijn allen in een vies huis slapen en betaalden niet op tijd. Toen ik bijRimato terecht kwam, kreeg ik beter betaald. Ik huur nu een eigen huis met mijn vriendin.”

Het is niet voor niets dat de Van der Knaap-broers geen moeite hebben als iemand twee weken op hun vingers komt kijken. RIMATO is een voorbeeldbedrijf. De werknemers werken voor gekwalificeerde uitzendbureaus, hun identiteit is door een speciaal bedrijf doorgelicht. Ze krijgen volgens de glastuinbouw-cao betaald en sommigen van hen krijgen zelfs Nederlandse les, aangeboden door het uitzendbureau.

Allemaal perfect in orde, maar ergens wringt het. De Smit zucht. “Den Haag en Rotterdam hebben samen zo’n 50.000 werklozen. Met zo’n cijfer heb je als bedrijf de verplichting te proberen met die mensen te werken.”

Om die reden deed Rimato vorig jaar mee aan het bijstandsproject van wethouder Marco Florijn (sociale zaken) in Rotterdam. Hij wilde inspringen op de vraag om personeel van tuinders. “Terwijl we vroeger een moreel appel deden op de tuinders om Nederlanders aan te nemen, sluiten we nu aan op de vraag die ze hebben. Als ze een bepaalde productiecapaciteit verwachten, gaan wij die invullen”, stelde Florijn.

De wethouder liet zevenhonderd bijstandtrekkers met bussen naar de kassen vervoeren en huurde een uitzendbureau in om de potentiële nieuwe medewerkers te selecteren. Zij werden bij de kassen voorgesteld en mochten na een positief gesprek aan de slag.

Rimato nam drie mannen. Vandaag is Monique Barendse van uitzendbureau EG Personeelsdiensten in de kassen om het project te bespreken. Toen ze zich kwamen voorstellen waren toch enthousiast, vraagt ze. “Super”, zegt De Smit. “Ze kwamen en ze leken het te menen toen ze zeiden dat ze écht wilden beginnen en geen zin meer hadden in de bijstand. Maar na een uur begon het zuchten. Na een of twee dagen hielden ze het voor gezien. Ze meldden zich ziek of kwamen gewoon niet meer.”

Barendse knikt. “Dat hebben we ook van andere kwekers gehoord. Het blijkt lastig voor mensen die uit de bijstand komen ineens dit werk te gaan doen. Het vroege opstaan, het busje, dat zijn obstakels. Daarom gaan we het volgend jaar anders doen. De mensen worden eerst twee weken allemaal in één kas getraind. Degene die dat aankunnen, komen pas in aanmerking voor een proeftijd bij jullie. Kan ik opschrijven dat jullie volgend jaar weer meedoen?”

De Smit twijfelt. Bij eentje van het bijstandsproject was het er bijna van gekomen, vertelt hij Barendse. “Hij maakte het project wel af en we wilde met hem verder als hij nog één tandje bij zou zetten in de productie. Hij leek er plezier in te hebben. Maar dat extraatje kon hij niet opbrengen. Nee, mijn vrienden en familie hebben ook geen werk. Ze zullen het niet begrijpen, zei hij.” De Westlander haalt zijn schouders op en schudt zijn hoofd.

De personeelsleider heeft zichtbaar moeite met het mislukken van het project vorig jaar. “Weetje, wij doen ons best en krijgen er zo weinig voor terug. De gemeente deed niets met die jongens als ze niet vol hielden. Ze hadden beloofd ze te straffen, maar ze werden nauwelijks gekort in hun bijstand toen ze gestopt waren.” Hij denkt dat dit de reden is dat veel collega kwekers nu niet meer mee willen doen. “Je voelt je niet serieus genomen. Wij oefenen een vak uit en willen mensen die ook liefde voor het vak hebben. Of tenminste dat proberen te krijgen.”

Er werken hier 70 man in hoogseizoen, zo’n 10 in het laagseizoen, enkele weken in de winter. Uitzendkrachten krijgen minimum loon, conform cao. Dat betekent dat plukkers met ongeveer 40 uur per week, netto 1200 euro per maand verdienen. Dat is zo’n 300 euro meer dan een bijstandsuitkering, en daar doen de Nederlanders het niet voor. De Smit: “Blijkbaar werkt het gevoel nuttig te zijn in de maatschappij voor veel mensen niet.”

Slowaak Slosar begrijpt de Nederlanders wel. Hij zit in de pauze met een zak krentenbollen van de Lidl aan tafel met een paar Grieken en Oekraïners. “Ik snap wel dat ze liever thuis blijven als ze daarmee bijna hetzelfde verdienen. Ik daarentegen heb geen keus.” Hij heeft een vrouw en kinderen in Prešov, Slowakije. “Hier verdien ik vier keer zoveel als daar met hetzelfde werk. Ik hoop op beter werk voor mijn zoon en dochter. Dat ze dokter worden ofzo. Dit is werk voor domme mensen.”

Cindy Lasschuijt (38) noemt het een mentaliteitsprobleem. Ze is een van de vijf Nederlanders in vaste dienst en de enige die tomaten knipt. “Ik werk hier al sinds mijn elfde en ben eigenlijk niet weggekomen.” Ze plukt twee dagen per week omdat ze twee kinderen heeft. Lasschuijt praat eigenlijk nooit met de andere snoeiers, ze zit altijd bij de bazen aan tafel in de kantine. Waarom ze de enige Nederlandse plukker is weet ze wel. “In de grote stad zijn ze anders. Ik kom uit het Westland en Westlanders willen altijd werken. Of het nou in de chrysanten of in de tomaten is.”

Ook veel Polen hebben een Westlandmentaliteit, aldus Van der Knaap. “Ze zijn gemakkelijker dan Nederlanders uit de steden. Ze komen van het land, werken hard en zeuren niet.” Nou ja, relativeert De Smit in de pauze. “We hebben wel eens problemen gehad met meisjes. Dat ging tussen een Griekse en een Poolse. De ene schold de ander uit, maar dat woord was in het Grieks veel heftiger dan in het Pools. Die gingen elkaar te lijf, die hebben we dus moeten laten gaan. Toen hebben we nieuwe besteld.”

De personeelsleider stemt hij uiteindelijk in met het voorstel van Barendse van het uitzendbureau. Rimato wil zo graag Nederlanders een kans geven dat het bedrijf ze positief discrimineert. Als die van volgend jaar het goed doen, zal De Smit ze een vast tijdelijk contract aanbieden, om over te gaan in een vaste aanstelling als ze het goed doen. Zou dat voor mij gelden? vraag ik hem voorzichtig. Hij kijkt op het bord in de kantine. Mijn naam prijkt nog steeds onderaan, met 425 kilo per uur aan het eind van de twee weken. “Niet voldoende, maar de inzet is goed, bromt hij. Ik zou je wel aannemen. Maar de vraag is of je niet verdwijnt als je een stadsbaantje aangeboden krijgt.”

6 thoughts on “Liever bijstand dan de kas

  1. Dat mensen uit het Oostblok dat werk doen begrijp ik wel, dat is voor ons net alsof we 4-5 keer meer dan het minimumloon verdienen (naar verhouding).

    Omgekeerd zouden de Polen, Bulgaren en Roemenen dit werk ook niet willen doen als het 4-5 keer minder zou verdienen.

    Daar staan de tuinders niet bij stil, die denken vaak niet verder dan hun eigen schutting. En ondertussen hun vaste medewerkers zéér lang op het minimumloon houden. Vind je het gek dat Nederlanders dan niet willen?

    • Onzin, de mensen die uit het oostblok komen om hier te werken hebben tijdens hun verblijf hier dezelfde kosten als ieder ander in Nederland. Ze zijn alleen bereid om in ruil voor een sober leven hier, veel geld te sparen om na een paar jaar naar het thuisland terug te keren.

    • Ook vaste medewerkers worden niet lang op het minimum loon gehouden, bij gebleken geschiktheid kun je in de tuinbouw juist snel doorstromen. Je moet dan natuurlijk wel boven het maaiveld uitsteken, anders word je niet ontdekt. Loon naar prestatie noemen wij dat en dat zou iedere werkgever moeten doen, dan zouden veel bedrijven rendabeler draaien. Alleen als de bedrijven rendabel draaien hebben ze bestaansrecht en blijft het bedrijf overeind en de banen bestaan.

  2. Beste Fleur,
    Allereerst mijn complimenten. Wat een mooie, uit het leven gegrepen artikelen schrijf jij. Ongetwijfeld heb je uitgebreid onderzoek gedaan en daardoor geef je een objectief beeld. Een verademing is dat. Bovendien raak ik steeds nieuwsgieriger naar Oost-Europa.
    Ik kwam op jouw weblog terecht omdat ik een berichtje wil schrijven over werkomstandigheden bij Nederlandse werkgevers die moeite hebben om personeel voor laaggeschoold werk te vinden. Een kwart eeuw geleden heb ik zelf in de agrarische sector gewerkt in het buitenland en o.a. voorovergebogen tomaten geplukt. De rugpijn kan ik mij nog levendig herinneren en dan deed ik die klus slechts een ochtend per week. Ik maak uit jouw artikel op dat de werkomstandigheden best redelijk zijn in het bedrijf waar jij als proef hebt gewerkt. Heb jij hier eventueel nog opmerkingen over?
    Nog een andere vraag terzijde. Waarom staan er zo weinig reacties onder jouw artikelen? Ik had er veel meer verwacht.
    Als nieuwe volger kijk ik naar volgende artikelen uit.
    Met vriendelijke groet,
    Karin

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s