‘Doe mij maar Johnny Depp in het Russisch’


8 juni 2012 (Trouw) – “Mijn oma kan nooit naar een populaire film in de bioscoop. Die zijn in het Oekraïens nagesynchroniseerd en dat begrijpt ze niet.” Alex Ignatenko kijkt op de borden van de bioscoop in Donetsk, een stad in het Oosten van Oekraïne. Hij wil naar de nieuwe film van Johnny Depp, maar twijfelt. “Ik heb weinig zin om naar dat Oekraïens te luisteren.”

Ignatenko woont in Oost-Oekraïne, waar de voertaal Russisch is. Afgelopen week werd een nieuwe, omstreden taalwet in eerste lezing door het parlement aangenomen. Het Russisch krijgt de status van regionale, en tweede officiële taal. Tot onvrede van leden van de oppositie die in hoofdstad Kiev de straat op gingen en slaags raakten met de politie. Ignatenko had nog niets over de taalwet gehoord, maar is gelijk enthousiast. “Dan worden mensen in onze regio niet meer gediscrimineerd.”

Op dit moment is het Oekraïens de officiële taal van het land. Documenten worden in het Oekraïens uitgegeven, op staatsscholen en universiteiten worden lessen en examens in het Oekraïens gegeven en  je moet de taal spreken om bij overheidsinstanties te kunnen werken. Ook op televisie en in bioscopen is het Oekraïens de voertaal.

Dit zegt echter weinig over de taal die op straat gesproken wordt. In het zuiden en het oosten is de voertaal zonder uitzondering Russisch. In het westen wordt Oekraïens gesproken en kun je op een nuffige blik rekenen als iemand in het Russisch naar de dichtstbijzijnde bushalte vraagt. In het midden van het land en in Kiev worden de talen afgewisseld. In de lagere klassen wordt zelfs een mengvorm gesproken, Soerzjyk.

Volgens president Janoekovitsj – die uit het oosten komt en vorig jaar nog Oekraïense les nam – is de nieuwe taalwet in lijn met het Europese Handvest. Dat dringt aan op de integratie van minderheden. Janoekovitsj vindt dat rechten van de etnische Russen in Oekraïne worden geschonden. Hij gaat  echter voorbij aan het oorspronkelijke doel van het handvest. Dit is het beschermen van regionale talen om uitsterven te voorkomen, wat bij Russisch niet opgaat.

Als de taalwet door het parlement komt, kan iedere gemeente voor zichzelf beslissen welke talen – mits het gaat om een minderheid van meer dan 10 procent – als officieel worden bestempeld naast het Oekraïens.

Het betekent het einde van de Oekraïense taal in een groot deel van het land, vrezen tegenstanders. Het overgrote deel van de Oekraïners is tweetalig. Ongeveer 90 procent van de bevolking beheerst Russisch en 80 procent Oekraïens. Het aantal tweetaligen zal onder de nieuwe wet waarschijnlijk afnemen. Want wie in het oosten zal nog Oekraïens leren als er geen noodzaak is?

De Europese Unie zelf heeft geen antwoord. De situatie in Letland bevestigt dat. Daar is een grote Russische minderheid terwijl de enige officiële taal het Lets is. Het was een probleem toen Letland zich aansloot bij de EU in 2004, maar is uiteindelijk geaccepteerd.

Aan beide kanten in Oekraïne gaan politici aan de haal met de nieuwe taalwet. Voorstanders claimen dat Europa meertaligheid juist stimuleert en dat hiermee niet alleen het Russisch, maar ook Tataars in aanmerking komt om een officiële taal te worden. Die wordt gesproken door moslims in het zuiden. Tegenstanders, zoals nationalisten, pro-westerse oppositiepartijen waaronder die van ex-premier Joelia Timosjenko die een omstreden gevangenisstraf van zeven jaar uitzit, zeggen dat Janoekovitsj de banden met Moskou wil aanhalen. De taalwet zou daarbij helpen.

Op demonstranten in de hoofdstad na, maken de meeste Oekraïners zich niet zo druk over de wet. Dit soort wetten veranderen per regering, weten ze. Ignatenko: “Sinds de val van de Sovjet Unie in 1991 wordt er gesteggeld over de talen. Het is toch nooit goed.” Ignatenko hoopt dat de wet door het parlement komt. Het is goed voor oudere en jongere generaties in zijn regio. “Dan kan mijn zoon onderwijs in Russisch volgen. Oekraïens klinkt nergens naar. Ik heb liever dat ze Engels of Spaans geven, daar kan hij later meer mee.”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s