Transnistrië: stuiptrekking van de Sovjet-Unie


2 juni 2012 (Trouw) – Precies op het moment dat ik mijn camera op het kale marmeren hoofd van Lenin richt, komt de agent naar buiten gerend. “Wie bent u? U mag hier niet fotograferen. Paspoort alstublieft.” Hij laat een pasje zien, met een donkere foto van hemzelf naast een kleurrijk embleem met graan, bessen, een hamer en een sikkel. “Het kan me niet schelen dat u alleen een foto van het beeld wilt. Dit is het kantoor van de president. Toerist of niet, deze foto’s dienen gewist te worden.”

We staan voor het presidentiële paleis van Jevgeni Shevchuk, in Tiralspol, de hoofdstad van Transnistrië. Dit is een obscuur staatje tussen Oekraïne en Moldavië, dat door geen enkel land ter wereld wordt erkend en bekend staat om wapensmokkel en witwaspraktijken. “Mocht je geen foto’s maken?”, zegt onze gids Andre Smolenski hardop lachend. “Een overblijfsel uit Sovjet-tijden. Ze denken nog steeds dat iedereen met een camera een spion is.”

Er wonen 500.000 mensen hier, het parlement heet de Opperste Sovjet en de geheime dienst de KGB. Er komen nauwelijks toeristen. De mensen spreken er vrijwel alleen Russisch, dragen kleding uit de jaren tachtig, er heerst een benauwde sfeer en het stikt er van de sociaalrealistische oorlogsmonumenten.

In het verleden was het enkel toegestaan om hier een paar uur te verblijven en moest je soms de douane omkopen om er weer uit te mogen.

Hoewel het toegangsbeleid de laatste jaren is versoepeld, wordt er door het Nederlands ministerie van buitenlandse zaken nog steeds gewaarschuwd om te reizen in dit zogenoemde conflictgebied. Er zijn geen ambassades, behalve die van andere niet-erkende staten Zuid-Ossetië en Abchazië. Als je in de problemen komt, sta je er alleen voor, was de onheilspellende boodschap die ik van alle kanten te horen kreeg, toen ik aankondigde dat ik hier drie dagen wilde gaan rondreizen met een Amerikaanse vriend.

Het hostel waar we hebben gereserveerd, blijkt een vrouw te zijn die kamers in flats aan de andere kant van de stad verhuurt. “Drie dagen? Wat wil je in hemelsnaam doen?”, vraagt ze terwijl ze hoofdschuddend onze paspoorten inneemt als we ons melden in haar Sovjetflat. Een visum is niet nodig, vertelt ze, maar het lijkt haar beter dat zij onze registratie bij de politie regelt. Haar man komt de dag erna onze paspoorten halen en zorgt voor toestemming. “Dan kom je het land wel uit, denk ik”, lacht ze. We vragen niet verder.

De dag erna gaan we op Sovjettour met gids Smolenski. Hij werkt in het dagelijks leven bij de staatsradio en is daarnaast een vooralsnog weinig succesvol reisbureau voor westerse toeristen begonnen. “Ik weet dat jullie geen spionnen zijn. Dat is ook niet nodig, want sinds de nieuwe president is aangetreden in december, is de situatie verbeterd. Het lijkt voor jullie misschien wel op Noord-Korea, maar dat is het niet”, zegt hij terwijl hij zijn Amerikaans sportjasje glad strijkt. “Ik zal jullie een objectief beeld van de republiek geven.”

En Smolenski begint te vertellen, over de onstaansgeschiedenis van Transnistrië. Deze is vergelijkbaar met die van andere de facto staten in de voormalige Sovjet-Unie. Onder Stalin werden veel Russen verplicht naar het gebied te verhuizen. Toen de Sovjet-Unie uiteen viel en Moldavië de onafhankelijkheid uitriep in 1991 wilden de Moldaviërs de Russen verdrijven en voerden Roemeens als enige officiële taal in. In 1992 brak er een burgeroorlog uit, die vijf maanden duurde. Toen kwam het Russische leger tussen beide. Tot de dag van vandaag beschermen zij de vrede.

Althans, dat is Smolenski’s een versie van het verhaal. Volgens de meeste Moldaviërs zijn de Russische troepen de bezetters van het gebied. “Allemaal propaganda”, weet Smolenksi. “Moldavië moet die leugens wel vertellen om de EU en Amerika tevreden te houden. Zo erg is het hier allemaal niet. We hebben in december nog vrije verkiezingen gehad. Dat we door niemand erkend worden en is het bewijs dat de Koude Oorlog nog niet afgelopen is. Als Rusland ons per jaar niet met miljoenen dollars zou steunen zouden we niet overleven. Het is allemaal geopolitiek.”

De Koude Oorlog is terug te zien. Op iedere grens overgang of strategische plek staan Russische militairen opgesteld met AK47’s. Transnistrie is vergeleken met de omringende landen opvallend schoon en keurig. De gevels zijn geverfd en er is nauwelijks grafitti. Op de leus ‘Rusland garandeert stabiliteit en vrede’ direct na de grensovergang vanuit Moldavië na dan. “Er zal orde zijn”, beveelt de president vanaf grote kleurige plakkaten in de hoofdstad. Hij kijkt neer op een reusachtig marmeren oorlogsmonument waar de slachtoffers van de oorlog met Moldavië worden herdacht. Overal liggen neonkleurige plastic bloemen.

Wat hier het meeste aan de communistisch tijdperk doet denken is waarschijnlijk de verveling. Cafés zijn er amper, jongeren hangen wat rond op straat. Als we met een paar gaan praten blijken ze liever vragen te stellen dat ze te beantwoorden. “Natuurlijk hou ik van mijn land, dat doet toch iedereen”, aldus 18-jarige Vladimir met zijn kin omhoog. De 19-jarige Vilena – afkorting van Vladimir Illich Lenin – kijkt wat verlegen naar mijn Amerikaanse vriend. “Kun je vertellen hoe het is om in Amerika te leven? Wat leren jullie over Vietnam op school? En in Nederland, zijn daar werkelijk zo veel schapen?”

Hoe langer we er zijn, hoe dreigende de atmosfeer wordt. Als we onze paspoorten gaan halen bij de vrouw van het appartement en het gesprek op het doel van de reis komt, schrikt ze. “Je schrijft een artikel? Toch niets slechts hoop ik. Want anders komen ze mij halen.”

Na wat drankjes vertelt ook Smolenski dat hij wel eens nadelen van omgaan met toeristen heeft gevoeld. “Een vriend van me uit Oostenrijk, had een foto gemaakt van een fabriek. Ze hadden hem opgepakt en hij had mij gebeld omdat hij geen Russisch sprak. Ze hebben me toen 6 uur ondervraagd. Zonder koffie of iets.” Hij kijkt uit het raam naar de mensen die op de bus staan te wachten. “Maar dat was onder de vorige president. Nu is alles beter.”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s