Zwarte Al Gore over ‘zijn’ Durban


6 december 2011 (Trouw) – Directeur van Greenpeace, Kumi Naidoo, ziet het als zijn taak om tijdens de klimaattop in zijn geboortestad iedereen te betrekken. ‘Toen ik opgroeide dacht ik dat alleen blanke mensen zich met natuur en milieu bezighielden.’

Wat hij als kind wilde worden? In ieder geval niet wat hij nu doet. “Toen ik opgroeide dacht ik: natuur en milieu, daar houden alleen blanke mensen zich mee bezig”, zegt Greenpeace-directeur Kumi Naidoo. “Het was een soort rijkeluishobby. Die blanken zijn zo gek op natuur, ze behandelen hun huisdieren nog beter dan ons, grapten we altijd in de township in Durban.”

Maar de tijden zijn veranderd. Durban is momenteel het toneel van de zeventiende klimaat-top van de Verenigde Naties. En Naidoo ziet het inmiddels als zijn taak om iedereen bij de discussie over de opwarming van de aarde te betrekken.

Afrika is zelfs de locatie bij uitstek voor een topconferentie, vindt hij. “Daar zijn de problemen het meest urgent. Het continent is ecologisch en sociaal de dupe van de gevolgen van klimaatverandering. Mensen in ontwikkelingslanden zijn het minst verantwoordelijk voor de uitstoot van kooldioxide maar ze betalen er wel de hoogste prijs voor.” Een voorbeeld? “Neem Darfur. Dat gaat de boeken in als etnisch-politiek conflict, maar de echte oorzaak is droogte”, zet Naidoo fel uiteen. “Droogte lijdt tot voedseltekorten waardoor conflicten kunnen ontstaan. Veel Afrikanen hebben niet door dat hun slechte leefomstandigheden alles met klimaat te maken hebben. En dat watertekorten zullen toenemen.”

Het interview vindt plaats voordat Naidoo naar de klimaattop afreist. We varen een eindje mee met de Rainbow Warrior 3, een nieuw duurzaam zeilschip van Greenpeace. Naidoo zit er relaxed bij in zijn groene fleecevest, en vertelt waar zijn mix van sociaal en ecologisch activisme vandaan komt. “Toen ik mij ging bezighouden met armoedebestrijding, realiseerde ik me dat klimaat en armoede hand in hand gaan.”

Als het schip aanlegt in Amsterdam, sinds twee jaar Naidoo’s woonplaats, staan de mensen hem op te wachten langs de kant. ‘Kumi, Kumi!’, roepen ze. Voordat hij naar buiten loopt om zijn fans te begroeten, zegt hij snel: “Schrijf op wat je wilt, maar alsjeblieft niet dat ik de groene Nelson Mandela ben.”

Zo staat Naidoo wel bekend. Hij streed tegen de Apartheid, promoveerde aan de Universiteit van Oxford en maakte naam als internationaal expert op het gebied van armoedebestrijding en maatschappelijke initiatieven. Hij werkte onder meer bij de Verenigde Naties. Bij Greenpeace hopen ze dat deze charismatische man met zijn Indiaas-Afrikaanse uiterlijk ‘de zwarte Al Gore’ wordt; het gezicht van de internationale strijd tegen klimaatproblematiek.

Sinds de twee jaar dat hij directeur is, heeft hij Greenpeace – goed voor 150 miljoen euro aan donaties wereldwijd per jaar – een nieuwe richting op gestuurd. Compromissen met bedrijven en klimaatafspraken tussen politici zijn nodig, weet Naidoo. Zo overtuigde hij Unilever en Coca Cola af te stappen van het vervuilende HFC-gas. En deze week zit Greenpeace boven op de klimaatonderhandelingen in Durban. “De politieke top zou ertoe moeten leiden dat de belangen van gewone mensen voorop staan, niet die van de vervuilende bedrijven.”

In Zuid-Afrika worden de wereldleiders met hun neus op de feiten gedrukt, hoopt Naidoo. “Op deze top moeten de regeringen een duidelijk stappenplan maken om tot een eerlijk, bindend en mondiaal akkoord te komen. We moeten zorgen dat we de uitstoot van broeikasgassen verminderen en dat er technische en financiële ondersteuning geboden wordt aan arme landen.”

Volgens Naidoo ligt het vooral aan Amerika dat dit vooralsnog niet gebeurt. Hij noemt Durban Obama’s laatste kans. “Als de Verenigde Staten niet inbinden, is het aan de EU, China en India om zonder hen beslissingen te gaan nemen. Andere landen mogen vooral niet achterblijven met het excuus dat Amerika het meest vervuilt. De wereldbevolking verwacht van hen dat ze een overeenkomst bereiken en zich niet laten gijzelen door één land, dat weigert verantwoordelijkheid te nemen.”

En hoe zit het met de ontwikkelende landen zelf? “Zuid-Afrika moet als gastland leiderschap tonen door klimaatverandering serieus te nemen en te gaan investeren in duurzame energie.” Naidoo lijkt sceptisch. ” Ik hoop ten zeerste dat mijn geboortestad niet de begraafplaats wordt van de onderhandelingen.”

Hij spreekt uit ervaring over de Zuid-Afrikaanse politiek. Van 1980 tot 1989 was hij actief in de verzetbeweging van Nelson Mandela, het latere African National Congress (ANC). “Op mijn vijftiende werd ik voor het eerst van school gestuurd omdat ik pamfletten verspreidde tegen het oneerlijke onderwijs onder de Apartheid.”

Naidoo werd maar liefst vijf keer opgepakt. “Militairen kwamen bij mij thuis langs en vroegen waar mijn broertje en ik waren. Dat hadden we onze familie niet verteld, dat was veiliger. Dus mijn vader zei dat hij het niet wist. “Je weet niet eens waar je kinderen zijn”, constateerde een van hen grijnzend. “Dan kan het je ook niet schelen als ze straks dood zijn. Gruwelijk.”

Hij studeerde politicologie aan de zwarte universiteit van Durban en kon met een Britse beurs promoveren in Oxford. “Een cultuurschok”, aldus de Zuid-Afrikaan. “Ik was gewend me tegen de elite te verzetten en nu maakte ik er ineens deel van uit.” Na drie jaar keerde hij al terug. Vanwege heimwee, en de onmacht die hij voelde toen hij de begrafenis van zijn beste vriend moest missen. “Ik heb iets langer over mijn proefschrift gedaan dan de gemiddelde Oxford-student denk ik zo, en het uiteindelijk in Zuid-Afrika afgerond.”

Mandela was inmiddels vrijgelaten en de welbespraakte Naidoo kreeg meteen een baan als ANC-woordvoerder. Het kon niet uitblijven: in 1993 werd hij gevraagd om de politiek in te gaan. Naidoo bedankte voor de eer. Hij wilde liever , werken voor een nationaal programma dat analfabetisme bestreed. “Mijn toenmalige ANC-vrienden trokken mijn weigering slecht, en nog steeds. Maar ik dacht, voor mij zijn er duizend anderen.”

De toon van zijn stem verandert als hij over zijn voormalige verzetvrienden spreekt. “Velen zijn corrupt geworden. Als ik thuis op straat loop, spreken mensen me erop aan. ‘Die beste vriend van jou, die deugt niet meer’.” Naidoo is dan ook blij dat hij destijds voor een andere carrière heeft gekozen. “Misschien ben ik wel niet zo geschikt als politicus omdat ik te activistisch ben.”

Sindsdien heeft hij het gemaakt in de non-gouvernementele wereld. Hij leidde het Zuid-Afrikaanse analfabetismeproject, was erevoorzitter van het Civicus, een Afrikaans netwerk dat zich in zet voor burgerbetrokkenheid en hij streed voor vrouwenrechten en democratie bij andere humanitaire organisaties, onder andere de VN. En nu zit hij dus bij Greenpeace.

“Een zwarte in de milieubeweging is nieuw voor je?” Naidoo schatert het uit. “Eigenlijk heb ik deze baan te danken aan mijn dochter Naomi. Ik zat midden in een hongerstaking tegen Zuid-Afrika’s steun aan Mugabe toen ik werd gebeld. Bedankt voor het aanbod, zei ik, maar dit is niet het moment.” Zijn 17-jarige half-Ierse dochter dacht daar anders over. “Haar hele leven zeurde ze dat ik altijd met mijn werk bezig was en nu ineens ging ze op haar strepen staan. ‘Je moet het serieus nemen, pap. Greenpeace is de beste niet-gouvernementele organisatie die er bestaat en ik wil later voor ze werken.’ Ik wist niet wat ik meemaakte. Maar ze had natuurlijk gelijk.”

Het wordt tijd dat de gehele wereldbevolking gaat inzien dat klimaatproblemen mensen persoonlijk aangaan, zegt Naidoo. “Ook de burgers van Centraal- en Zuid-Amerika en van Afrika moeten zich meer zorgen gaan maken over ecologie. Ik zie het als mijn persoonlijke taak om hen hiervan bewust te maken.”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s